Słownik ministranta - Parafia świętej Anny w Radzyniu Podlaskim

Msza święta jest pamiątką męki, śmierci i zmartwychwstania Pana Jezusa. Jest bezkrwawą ofiarą, w czasie której kapłan przemienia na ołtarzu dary ofiarne (chleb i wino) w Ciało i Krew Chrystusa. W jej skład wchodzą:

 

Obrzędy wstępne

 

  • Śpiew na wejście
    Pozdrowienie ludu
    Akt pokutny
    Chwała na wysokości Bogu
    Modlitwa dnia

Liturgia Słowa

 

  • Pierwsze czytanie
    Śpiew międzylekcyjny
    Drugie czytanie
    Śpiew przed ewangelią
    Ewangelia
    Kazanie lub homilia
    Wyznanie wiary – Credo
    Modlitwa wiernych

 

Liturgia Ofiary

 

  • Przygotowanie darów
    Modlitwa nad darami
    Modlitwa eucharystyczna

Komunia święta

  • Komunia święta
    Dziękczynienie
    Modlitwa po komunii

 

Obrzędy zakończenia

  • Ogłoszenia duszpasterskie
    Błogosławieństwo końcowe
    Rozesłanie wiernych

 

Ornat – wierzchnia szata używana przez biskupów i prezbiterów podczas sprawowania Eucharystii. Pierwotnie rodzaj płaszcza, a właściwie wkładanej przez głowę peleryny chroniącej przez zimnem lub deszczem. Gdy ornat stał się strojem liturgicznym, zaczęto go zdobić wieloma motywami, stąd jego nazwa (od łac. ornare – ozdabiać). O ile alba jest zawsze biała, ornat ma odpowiedni kolor, zależnie od okresu liturgicznego czy święta.

Kapa – stosowana poza Mszą św. wierzchnia szata liturgiczna biskupów i prezbiterów w kształcie sięgającej do stóp i zapinanej na piersiach peleryny. Początkowo używano jej podczas procesji, a później także w uroczystej liturgii godzin, podczas nabożeństw, pogrzebów i udzielania sakramentów. O ile ornat zakłada się zawsze na albę, to kapę założyć można także na komżę.

Humerał – rodzaj chusty, którą nakłada się pod albę. Pierwotnie chroniła ona szyję duchownych przed zimnem albo przed potem; dziś jej zadaniem jest osłonięcie zwykłego stroju szafarza koło szyi. Z humerału można zrezygnować, jeżeli alba jest tak uszyta, że sama osłania dokładnie zwykły strój szafarza.

Piuska – małe okrągłe nakrycie głowy papieża (biała), kardynała (czerwona) i biskupa (fioletowa). Podczas liturgii piuskę zdejmuje się przed wystawionym Najświętszym Sakramentem, a podczas Mszy św. od początku modlitwy eucharystycznej aż do zakończenia obrzędu Komunii. Gdy więc Eucharystii przewodniczy biskup, konieczna jest tacka, na którą w odpowiednim czasie odkłada on piuskę.

Puryfikacja – (od łac. purificare – czyścić) oczyszczenie po Komunii św. pateny i kielicha (ewentualnie też innych naczyń liturgicznych). Diakon albo sam celebrans okruchy Hostii zgarnia do kielicha, a następnie opłukuje go wodą (lub wodą z winem) i spożywa, wycierając w końcu kielich specjalnym ręczniczkiem (puryfikaterzem). Puryfikację najlepiej wykonywać na kredencji względnie z boku ołtarza (nigdy na jego środku).

Procesje teoforyczne – (od gr. Theòs – Bóg i ferô – niosę) procesje, w których niesie się Najświętszy Sakrament poza kościół wśród uroczystych obrzędów i śpiewów. Są jedną z form kultu Najświętszego Sakramentu poza Mszą św. jako przedłużenie Eucharystii. Najbardziej uroczystą formę, z czterema ołtarzami stacyjnymi, ma procesja w uroczystość Bożego Ciała. Krótkie procesje teoforyczne wokół kościoła odprawiane są w kolejne dni oktawy po tej uroczystości, po sumie odpustowej oraz jako procesja rezurekcyjna.

Przeistoczenie – sakramentalna przemiana chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa podczas Mszy świętej. Przeistoczenie (zwane też konsekracją) dokonuje się podczas modlitwy eucharystycznej mocą Ducha Świętego wzywanego specjalną modlitwą (epiklezą) oraz poprzez skuteczność słów Pana Jezusa z Ostatniej Wieczerzy wypowiadanych przez celebransa. Chociaż zewnętrznie chleb i wino pozostają niezmienione, od chwili przeistoczenia pod ich postacią na ołtarzu jest już obecny żywy Chrystus.

Podniesienie – niestosowane już określenie wskazujące na czynność ukazania wiernym Ciała i kielicha z Krwią Pańską bezpośrednio po przeistoczeniu. W liturgii przedsoborowej, gdy celebrans stał tyłem do wiernych, by ukazać im Najświętsze Postacie musiał unieść je wysoko ponad głowę. Często ten moment utożsamiano mylnie z samym przeistoczeniem.

Litania – szczególny rodzaj modlitwy, w której na wezwania prowadzącego wszyscy odpowiadają aklamacją zmiłuj się nad nami (w litaniach skierowanych do Chrystusa) lub módl się za nami (w litaniach do świętych). Najstarszą litanią Kościoła łacińskiego jest Litania do Wszystkich Świętych, później stopniowo powstawały inne. W maju w naszych kościołach i przy przydrożnych kaplicach rozbrzmiewa Litania Loretańska (pochodząca z włoskiego sanktuarium w Loreto) ku czci Matki Najświętszej.

Nabożeństwo – wspólnotowa modlitwa Kościoła poza modlitwą ściśle liturgiczną, z której jednak powinna wypływać i do niej prowadzić. Pięknym tego przykładem są odprawiane w okresie Wielkiego Postu droga krzyżowa i gorzkie żale oraz nabożeństwo pokutne. Są też nabożeństwa okresowe: majowe (ku czci Matki Bożej), czerwcowe (ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa), październikowe (różańcowe) lub tematyczne: np. misyjne.

Krzyż – główny symbol chrześcijański, a zarazem znak zbawienia upamiętniający śmierć krzyżową Chrystusa Pana. W starożytności pozbawiony pasyjki (figurki Ukrzyżowanego), za to bogato zdobiony szlachetnymi kamieniami (crux gemmata) streszczał całą tajemnicę paschalną: przejście przez śmierć do chwały zmartwychwstania. Następnie wyobrażał bardziej tron zwycięskiego Chrystusa przedstawianego na krzyżu w wyprostowanej postaci ubranej w szaty królewskie. Dopiero od XII w. krzyż ukazuje przede wszystkim ofiarę Chrystusa w całym realizmie Jego męki. Krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa musi znajdować się na ołtarzu lub obok niego podczas sprawowania Eucharystii, wypada jednak pozostawić go tam także poza czasem sprawowania liturgii, aby przypominał wiernym zbawczą mękę Pana.

Paschał – duża, odlana z wosku, corocznie nowa, bogato zdobiona świeca uroczyście poświęcona i zapalona na początku liturgii Wigilii Paschalnej od pobłogosławionego nowego ognia. Wniesiona na czele procesji do wyciemnionej świątyni symbolizuje światło zmartwychwstałego Chrystusa, który oświeca całą ziemię i za którym podążają Jego uczniowie odpalający sukcesywnie od paschału swoje świece. Przez cały okres wielkanocny paschał umieszczony na wysokim świeczniku przy ambonie zapalany jest przy wszystkich obchodach liturgicznych. Po tym okresie przenosi się go i ustawia przy chrzcielnicy – zapalany jest podczas chrztu, pogrzebu oraz w Dzień Zaduszny.

Popiół – posypywanie głów popiołem praktykowane było już w świecie starożytnym i wyrażało szczególny żal i ból serca. Ten wymowny znak przejęła w pewnym momencie (w całym Kościele obowiązuje od końca XI wieku) także liturgia Kościoła na rozpoczęcie Wielkiego Postu, jako symbol uznania własnej grzeszności i zarazem gotowości podjęcia czasu nawrócenia i pokuty. Popiół stosowany w Środę Popielcową uzyskuje się za spalenia palm poświęconych w ubiegłoroczną Niedzielę Palmową.

Post – jedna z trzech (obok modlitwy i jałmużny) podstawowych form chrześcijańskiej pokuty. W sensie ścisłym post polega na ograniczeniu posiłku do jednego dziennie, a nawet na całkowitej rezygnacji z niego. Taka forma postu, choć złagodzona do jednego posiłku do sytości i dwóch skromniejszych, obowiązuje osoby między 18. a 60. rokiem życia w Środę Popielcową i w Wielki Piątek. Potocznie terminem post określa się też wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, która obowiązuje we wszystkie piątki roku osoby, które ukończyły 14. rok życia.